Greyfriars Kirkyard: de geschiedenis, de Covenanters’ Prison en de nachttours

Vóór de Reformatie was het terrein een tuin van een franciscanenklooster — de Grijze Broeders, waaraan de naam is ontleend. In 1561 schonk Mary, Queen of Scots de grond aan de stad als begraafplaats, omdat het kerkhof van St Giles op de Royal Mile vol was.

De kerk zelf kwam later, in 1620, en heeft de eer de eerste nieuwe kerk te zijn die na de Reformatie in Edinburgh werd gebouwd. In 1638 werd daar het National Covenant ondertekend — het document dat de Schotse religieuze politiek voor de rest van de eeuw bepaalde.

Wat die geschiedenis op de grond achterlaat, is een kerkhof van buitengewone dichtheid: tafelgraven, wandmonumenten, mortuariumkluizen en het wachthuis bij de poort. Zowel de mortuariumkluizen als het wachthuis dateren uit de jaren 1820, toen lijkenrovers actief waren; medische scholen in deze stad hadden onderwerpen nodig en families betaalden om te voorkomen dat hun dierbaren daartoe behoorden. Gidsen gebruiken ze, heel terecht, als het meest tastbare bewijs in Edinburgh van een periode waar iedereen wel eens van heeft gehoord.

In juni 1679 werd een covenanterleger verslagen bij Bothwell Brig. Ongeveer twaalfhonderd gevangenen werden naar Edinburgh gebracht, en omdat er geen plek was om hen onder te brengen, gebruikten de autoriteiten een ommuring in de zuidwesthoek van Greyfriars Kirkyard. Daar werden ze vastgehouden gedurende de zomer en tot in de herfst.

Die ommuring is er nog steeds en heet nog altijd de Covenanters’ Prison. Hij ligt achter een afgesloten poort en is de sterkste reden om een rondleiding te boeken in plaats van zelf door het kerkhof te lopen: de poort wordt alleen geopend voor erkende gidsen en voor niemand anders.

In de buurt staat het Zwarte Mausoleum van George Mackenzie, Lord Advocate onder Charles II, die covenanteren vervolgde en begraven ligt op een steenworp afstand van de ommuring waar zij werden vastgehouden. Meldingen van verstoringen rond het mausoleum dateren uit 1999 en vormen de basis van het meeste wat nu als spookverhaal wordt verkocht. De zeventiende-eeuwse politiek behoeft geen opsmuk; het materiaal uit 1999 is recente folklore en eerlijke gidsen dateren het.

Als de kerkhof het enige is wat je wilt zien, is de goedkoopste optie de Dark History-wandeling voor €18. Negentig minuten, volledig bovengronds, en het omvat Greyfriars, de Covenanters’ Prison en de Grassmarket. De tour heeft een perfecte 5,0, maar op slechts 72 beoordelingen — een kleine steekproef, dat moet gezegd.

Wil je de kerkhof én de ondergrondse ruimtes in één avond zien, dan is de haunted vaults and graveyard tour voor €25 negentig minuten en doet beide aan. 7.277 beoordelingen met een 4,6 — de op een na meest beoordeelde tour op deze site. Voor wie maar één vrije avond in Edinburgh heeft, is dit waarschijnlijk de beste keuze die je kunt maken.

Wil je twee uur lang door kerkhoven en closes wandelen in plaats van ondergronds, dan is Ghosts, Mysteries and Witches voor €20 beoordeeld met een 4,9 en gaat dieper in op de heksenprocessen dan de andere tours.

Loop overdag door Greyfriars en je ziet zware ijzeren frames over of rond bepaalde graven, en een klein gebouw bij de poort. Beide horen bij dezelfde korte periode en hetzelfde probleem.

In de eerste decennia van de negentiende eeuw had Edinburgh een van de toonaangevende medische scholen van Europa en een legale aanvoer van lijken die bij lange na niet voldeed aan de vraag voor het onderwijs. Het gat werd illegaal opgevuld, en families reageerden door nieuwe graven fysiek te beveiligen: ijzeren mortsafes, verzwaarde deksels, en roosters van familieleden die de wacht hielden vanuit een speciaal gebouwd wachthuis totdat het lichaam voor niemand meer van nut was.

De Anatomy Act van 1832 veranderde de wet en de praktijk stopte vrijwel meteen. Het ijzerwerk bleef, en daarom is Greyfriars een van de beste plekken in Groot-Brittannië om het fysieke bewijs te zien van een periode waar iedereen over heeft gehoord en waar bijna niemand sporen van heeft gezien.

Het is ook het minst bovennatuurlijke in de kerkhof en waar gidsen doorgaans het minste tijd aan besteden, wat jammer is — het is een verhaal over gewone families en een slechte wet, en de objecten liggen er gewoon.