The Real Mary King's Close: wat ligt daar beneden, en wat is slechts een verhaal

De Old Town van Edinburgh loopt over een heuvelrug vanaf het kasteel, en de grond daalt aan beide zijden zo steil af dat de steegjes die van de Royal Mile af lopen minder straten dan wel trappen zijn. Ze worden closes genoemd, er zijn er tientallen, en Mary King’s Close was een gewone: huizen van meerdere verdiepingen aan beide kanten, open lucht erboven, een steile afdaling naar de Nor Loch.

Het is vernoemd naar Mary King, de dochter van een Edinburghse advocaat, die handelde in stoffen en in de jaren 1630 op het steegje woonde. Ze stierf in 1644. De pest bereikte de stad het jaar daarop — dat is het toeval waar een groot deel van de folklore op is gebouwd, en het is de moeite waard om op te merken dat de volgorde andersom is.

Wat het steegje veranderde was niet ziekte maar burgerlijke ambitie. In 1753 begon de stad met de bouw van de Royal Exchange — het gebouw dat nu de City Chambers is — en de locatie die ze kozen was de top van Mary King’s Close. De bovenste verdiepingen van de huizen werden gesloopt. De onderste verdiepingen bleven behouden, omdat ze stevig waren en omdat ze een handige fundering vormden. Het nieuwe gebouw werd er bovenop gezet, en de straat werd simpelweg een interieur.

Dit is het feit dat de kop zou moeten zijn en bijna nooit is. Het steegje werd niet verlaten toen de Royal Exchange werd gebouwd. Delen ervan bleven in gebruik, en delen bleven bewoond, nog anderhalve eeuw lang.

De laatste bewoner was Andrew Chesney, een zaagmaker, die er in 1897 nog woonde en vertrok in 1902 toen de gemeente het pand onteigende. Hij kreeg vierhonderd pond toegewezen.

Laat dat even bezinken. Er was een man die zagen maakte in een huis aan een straat met een gemeentelijk gebouw erbovenop, binnen de herinnering van mensen wiens kleinkinderen nu nog leven. Geen enkel spookverhaal op welke rondleiding in deze stad dan ook is vreemder dan dat, en het is volledig gedocumenteerd.

Het is het meest conventionele ondergrondse uur in Edinburgh, en dat is een compliment. Je gaat naar binnen via een deur aan de Royal Mile naast de City Chambers, een trap af, en komt uit op wat onmiskenbaar een straat is — aflopend, geplaveid, met deuropeningen en raamopeningen in de muren aan weerszijden en een plafond waar vroeger de lucht was.

De gids draagt historische kleding en speelt een personage, wat erger klinkt dan het is; de goede gidsen gebruiken het om een uur echte sociale geschiedenis bij elkaar te houden over hoe een huishouden in het Edinburgh van de zeventiende en achttiende eeuw daadwerkelijk functioneerde. Er zijn gereconstrueerde kamers. Er is een deel over de pest dat zorgvuldig is over wat er bekend is.

Het is niet eng. Groepen worden begeleid, de verlichting is doordacht en niemand springt voor je tevoorschijn. Als je naar Edinburgh kwam om bang te worden, boek dan in plaats daarvan een vault tour. Als je kwam om de stad te begrijpen, is dit het beste uur op deze locatie en het is het meerprijs van elf dollar waard.

Het gebouw bovenop Mary King’s Close is geen latere toevoeging. Het was een bewust burgerlijk project, en het faalde in waar het voor was gebouwd.

De werkzaamheden aan de Royal Exchange begonnen in 1753 en werden in 1761 afgerond. De bedoeling was om de handelaren van Edinburgh een overdekte plek te geven om zaken te doen, weg van de straat. De handelaren weigerden er gebruik van te maken. Zij hadden hun handel generaties lang staand buiten op de Royal Mile gedreven, bij de Mercat Cross, en dat bleven ze gewoon doen.

Dus stond het gebouw grotendeels ongebruikt voor het beoogde doel en kwam het in handen van de gemeente. Tegenwoordig is het de City Chambers, en het is al bijna twee eeuwen de zetel van het lokale bestuur van Edinburgh.

De ironie is het onthouden waard. Een straat vol huizen werd tot op de onderste verdiepingen afgebroken om ruimte te maken voor een handelsbeurs waar de handelaren weigerden binnen te gaan — en het deel dat overleeft, en waar mensen nu voor betalen om te zien, is het deel dat weggegooid had moeten worden.